Blog: psychologische begeleiding – prikkelverwerking bij concentratieproblemen

De aanhouder wint
Blog door Ylonka de Rave, psycholoog

12 jaar is Sophie, als zij en haar ouders zich bij ons melden. Al langere tijd zijn zij op zoek naar hulp bij de aandachtsproblemen waar Sophie tegenaan loopt. Sophie is snel afgeleid, heeft moeite haar aandacht vast te houden en is vergeetachtig. Deze klachten worden met name in de klas gezien. In 2011 is een psychodiagnostisch onderzoek uitgevoerd door een andere hulpverleningsinstantie. Er is bij Sophie sprake van kenmerken van ADHD, een diagnose bleef uit. Sophie heeft de afgelopen jaren al op verschillende manieren ondersteuning gekregen. Ze blijft echter tegen haar aandachtsproblemen aanlopen. Sophie en haar ouders hopen het concentratievermogen van Sophie te verbeteren.

In de begeleiding wordt samen met Sophie onderzocht of haar problemen voortkomen uit een verstoorde prikkelverwerking. Ik leg haar uit wat dit betekent door een vergelijking te maken met het deurbeleid van een discotheek. Wanneer een portier een goed deurbeleid hanteert, komen precies genoeg mensen binnen om de discotheek te vullen. Bij een te streng deurbeleid is het leeg en stil in de discotheek, te weinig mensen worden tot de discotheek toegelaten. Als er juist te weinig mensen worden afgewezen aan de deur, krijg je een overvolle discotheek.

Zo werkt het ook met de zintuiglijke informatieverwerking. Normaal gesproken zorgt een filter in het brein ervoor dat belangrijke informatie wordt binnengelaten en dat onbelangrijke informatie wordt tegengehouden. Alle informatie wordt verwerkt. Sommige prikkels worden bewust waargenomen, andere worden niet opgemerkt. Wanneer er problemen met het filter zijn, wordt onvoldoende onderscheid gemaakt tussen belangrijke en onbelangrijke informatie. Als de belangrijke informatie samen met de onbelangrijke informatie tegengehouden wordt, is iemand onderprikkeld (je hoort het bijvoorbeeld niet als er iets tegen je gezegd wordt of je voelt niet dat je je stoot). Iemand is overprikkeld wanneer alle informatie tegelijk binnengelaten wordt in het brein (je raakt bijvoorbeeld afgeleid door het tikken van de klok of als anderen praten of je voelt continu de naadjes in je sokken). De wijze waarop het filter functioneert hangt samen met hoe iemand zich voelt. Bij stress wordt een verhoogde prikkelgevoeligheid gezien.

Vaak wordt bij aandachtsproblemen aan overprikkeling gedacht, terwijl er ook sprake kan zijn van onderprikkeling. De verschillende vormen van prikkelverwerking hebben een specifieke aanpak nodig. Sophie herkent zichzelf vooral in een onderprikkeld brein. Ze legt uit dat het voelt alsof ze zichzelf afsluit wanneer ze iets saai vindt. Ze dwaalt dan snel af. Samen zoeken we naar technieken om haar alertheid te stimuleren. Voor Sophie werkt het om zichzelf te activeren. Als ze meer prikkels ervaart, kan ze haar taak beter uitvoeren. Door te experimenteren leren we dat het luisteren van muziek tijdens zelfstandig werken en het friemelen met Theraputty (een soort klei) of tekenen tijdens instructies het beste voor Sophie werken. Het zou bij Sophie juist een averechts effect opleveren als prikkels verwijderd worden (gebruik van een koptelefoon, haar tafel afschermen van anderen, stil zitten). Ze kan zich dan juist minder goed concentreren. Het is van belang per kind te onderzoeken welke ondersteuning nodig is om de prikkelverwerking meer in balans te krijgen en daarmee de concentratie te bevorderen.

Na 5 sessies besluiten we in overleg de begeleiding stop te zetten. Zowel Sophie als haar ouders en leerkracht zien haar concentratie toenemen. Ze verbazen zich over het grote effect van de kleine veranderingen en nemen tevreden afscheid.